Ebu Malik el Eshariu ka transmetuar se Pejgamberi s.a.v.s. kishte thënë: "Pastërtia është gjysma e imanit, fjala elhamdu lilahi (falënderimi i Allahut) mbush peshojën, fjalët subhanallahi vel hamdu lilahi (e pastroj Zotin prej çdo shpifjeje, falënderimi është për Të) mbushin hapësirën ndërmjet qiellit dhe Tokës. Namazi është dritë, sa
dakaja është argument, durimi është shkëlqim, kurse Kur`ani është dëshmi për ty ose kundër teje. Çdo njeri nxiton në punë si tregtar (shitës) i vetvetes, mund ta lirojë ose ta shkatërrojë atë".(1)

Të dhëna për transmetuesin

Ebu Malik el Eshariu, bashkë me fisin e tij, erdhën dhe u vendosën në Medinë. e pranoi fenë islame në prani të Pejgamberit s.a.v.s.. Një kohë të gjatë e shoqëroi Pejgamberin në beteja, me qëllim që të përfitonte nga udhëtimet dhe nga luftërat e tij. Kishte udhëhequr disa njësi vëzhguese, për të cilat e kishte ngarkuar Pejgamberi a.s.. Kujdesej që të përfitonte nga tubimet (ndenjjet) e Pejgamberit a.s. dhe ndiqte me vëmendje ngjarjet dhe sjelljet e tij. Ebu Maliku thotë: "Kam qenë te Pejgamberi a.s. kur i zbriti ajeti "O ju që keni besuar, mos pyetni për disa gjëra që, sikur t`ju thuhen haptazi, do të ishit të pakënaqur".(El Maide,101)
Ajeti edhe transmetimi i kësaj ngjarjeje janë dëshmi për vëmendjen e tij në përcjelljen e zbritjes së Shpalljes. Thotë Ebu Maliku r.a.: "Tek Allahu janë disa (robër) njerëz që nuk janë as pejgamberë as dëshmorë, por, për pozitën dhe për afërsinë e tyre tek në Allahu ditën e kiametit, ua kanë lakmi edhe pejgamberët dhe dëshmorët".
Përveç këtyre haditheve ai ka transmetuar edhe disa hadithe të tjera, që kanë të bëjnë me Haxhin Lamtumirës. Kujdesej për publikimin e haditheve dhe për zbatimin e tyre, prandaj bridhte prej një vendi në tjetrin. Njëherë i kishte tubuar shokët e vet dhe u kishte thënë: "Kam ardhur t`jua fal namazin dhe t`jua mësoj atë ashtu siç e ka falur Pejgamberi a.s".. Kërkoi një enë me ujë, mori abdest, u fal me ta dhe e citoi hadithin.(2)

Kuptimi i hadithit

Ky hadith ngërthen në vetvete një spektër të gjerë udhëzimesh të ndryshme profetike, për t'u bërë dritë njerëzve në këtë botë dhe në Botën tjetër, - nëse e ndjekin dhe ecin nëpër të. Mirëpo, nëse e përbuzin, e lënë pas dore dhe e harrojnë, fundi i tyre, vërtet, do të jetë me humbje e shkatërrim.
Nëpërmjet këtij hadithi, Pejgamberi a.s. sqaroi qëndrimin e Islamit ndaj dëlirësisë dhe pastërtisë. Kjo u përshkrua me fjalë të shkurtra, por me kuptim të gjerë në fjalën e tij: "Pastërtia është gjysma e besimit".
Veçoritë e besimit janë dy llojesh: të jashtme dhe të brendshme. Pastërtia trupore është veçori (cilësi) e jashtme, ndërsa tevhidi (njëshmëria) është prej cilësive të brendshme. Sintetizimin (afërsinë) ndërmjet dy veçorive (të jashtme e të brendshme), e hasim edhe në këtë hadith: "Kur ndonjëri prej jush merr abdest dhe e plotëson atë, pastaj thotë:"Esh hedu en la ilahe il-la-llahu ve esh hedu enne Muhammeden abduhu ve resuluhu" i hapen tetë dyer të Xhenetit, do të mund të hyjë prej cilës të dëshirojë.(3)
Nuk është çudi kjo që u theksua, sepse qysh prej momentit të parë të zbritjes së Shpalljes dhe të thirrjes, Muhammedi a.s. merrte urdhra për pastërti. Allahu xh.sh. thotë: "o ti i mbuluar (Muhammed) çohu dhe lajmëroji dhe madhëroje Zotin tënd, dhe petkat e tua pastroji e papastërtisë largoju". (El Mudeththir, 1-5)
Pastërtia është detyrim (vaxhib) para hyrjes në namaz. Allahu xh.sh. thotë: O ju që keni besuar. Kur doni të ngriheni në namaz, pastrojini fytyrën dhe duart deri në bërryla, jepini kokës mes-h, pastroni edhe këmbët deri në nyja e, nëse jeni xhunub (të papastër), pastrohuni". (El Maide, 6)
Këtu shtrohet edhe pyetja: Përse kemi urdhër të pastrohemi para se të lidhemi në namaz?
Përgjigjja: Namazi është takim me Allahun xh.sh., qëndrim para Tij, me namaz shprehen përulja dhe modestia ndaj Allahut xh.sh.. E tërë kjo nuk mund të bëhet ndryshe përveçse me pastrim, duke e shoqëruar edhe me qetësinë shpirtërore.
Allahu xh.sh. thotë: "O bijtë e Ademit, vishuni në mënyrë të përshtatshme kurdo që të luteni". (El Aëraf, 31).
Namazi është mjeti më efektiv për edukimin e besimtarit. Abdesti, pastrimi (guslli) nuk janë vetëm pastërti e trupit, por një formë që e bashkon pastërtinë e jashtme me atë të brendshmen (shpirtëroren). Me namaz pastrohen zemra e mendja duke i dhënë besimtarit qëndrim të pastër dhe modest para Krijuesit të tij.
Pastërti, në traditën islame, është edhe përdorimi i misvakut. E përdorte Pejgamberi s.a.v.s. dhe i kishte urdhëruar edhe besimtarët që ta përdornin. Lidhur me këtë thotë: "Misvaku është pastërti e gojës dhe kënaqësi për Zotin". Misvaku është një bimë e thjeshtë me efekt të gjallë, ka zënë vend të merituar në mjekësi dhe i ka habitur studiuesit për efektin e tij në shkatërrimin e mikrobeve dhe rezistencën ndaj sëmundjes së kariesit, që nuk janë të mundshme me brushat dhe pastat që përdoren.
Nuk duhet të harrohet as pastrimi i duarve kur të zgjohemi nga gjumi. Pejgamberi a.s., thotë: "Kur ndonjëri prej jush zgjohet nga gjumi, para se t`i futë duart në enën përkatëse, le t`i pastrojë tri herë, se nuk e di ku i ka qëndruar dora".(4)
Duart duhet të jenë të pastra vazhdimisht. Nëpër to kalon çdo ushqim që futet në organizëm. Ato janë në kontakt me të gjitha gjymtyrët e trupit, prej të cilave në kohë të nxehta lirohen djersë dhe erëra të pakëndshme.
Në hadith theksohet se pastërtia duhet të kihet parasysh prej mëngjesit, që fillon me larjen e duarve, deri në mbrëmje. Gjatë tërë kohës duart bëhen element kryesor që përcjellin pastërtinë. Papastërtia e duarve dhe rritja e thonjve mund të jenë shkaktarë të ndonjë sëmundjeje, ngase çdo sëmundje është pasojë e papastërtisë, që më së shumti vjen nga duart e thonjtë. Higjiena e Pejgamberit a.s. ishte e gjithanshme dhe përfshinte të gjitha fushat e jetës, vendin, kohën, mjetet, trupin, shpirtin etj..
Higjiena e trupit është natyrshmëri e njeriut dhe është përcjellë brez pas brezi. Muhammedi a.s., thotë: "Pesë janë ligje të natyrshme: synetia, rruarja e vendeve të turpshme, shkurtimi i mustaqeve, prerja e thonjve dhe rruarja e nënsqetullave ". "Fjala "elhamdu lilah" e mbush peshojën, fjalët: "subhanallah vel hamdu lilah" përmbushin hapësirën ndërmjet qiellit dhe Tokës."
Allahu përmendet "edh-dhikru" - me fjalë dhe me vepra. Që të dyja këto kanë rëndësi të veçantë, prandaj për to jemi urdhëruar.
Lidhshmëria e ngushtë ndërmjet tyre shihet në këtë hadith. Në fillim të hadithit vihet në pah pastrimi i trupit, ndërsa në pjesën e dytë theksohet pastrimi i shpirtit (zemrës). Asnjëherë nuk mund të imagjinohet njëri pastrim pa tjetrin. Fjalët "elhamdu lilah" dhe "subhanallah" janë të mëdha dhe kanë vlerë të lartë tek allahu xh.sh.. me theksimin e tyre shlyhen disa mëkate të vogla. Rëndësia e tyre shihet edhe në këtë hadith:"Të them: "subhanallahi vel hamdu lilahi ve la ilahe ila llahu vallahu ekber" është më e dashur për mua sesa ajo që e ndriçon dielli".
Të gjitha krijesat e madhërojnë Allahun xh.sh. në formën që ne nuk e kuptojmë. Dielli e madhëron Allahun me lëshimin e rrezeve, Hëna me ndriçim, Toka me rrotullim, kodrat me mbajtjen e ekuilibrit të Tokës, njeriu e madhëron me fjalë e me vepra, etj..
Fjala "el mizan" do të thotë peshojë, masë e saktë. Në Kur`an është përmendur në 25 ajete, me të gjitha temat dhe trajtat e saj, si: "vezn"peshë, masë, "Mizan" peshojë, "mevzun" masë proporcionale.
Peshorja vendoset Ditën e Kiametit për t`i matur me saktësi veprat e njerëzve. Peshimi i veprave do të bëhet pas llogarisë. Nëse llogaria është për t`i verifikuar dhe për t`i pranuar ato, peshoja është për matje të tyre, nxjerr sasinë, madhësinë, saktësinë dhe vlerën e veprës.
Në bazë të saj veprat do ta kenë shpërblimin sipas vlerës. Ditën e Kiametit peshorja do t`i ndajë njerëzit në dy grupe. Grupit të parë do t`i rëndohet peshoja me vepra të mira, ndërsa grupit të dytë do t`i lehtësohet peshoja me vepra të mira. Grupi i parë shpëton, ndërsa grupi i dytë humb. Allahu xh.sh. thotë: "Peshimi i veprave atë ditë do të jetë i drejtë, ai të cilit i rëndohet peshoja me vepra të mira, do të ketë shpëtim, ai të cilit i lehtësohet peshoja me vepra të mira, do të jetë humbës". (El Aëraf, 8-9)
Për rëndësinë e fjalëve:"subhanallah" dhe "elhamdu lilah", flet edhe kjo thënie e Profetit a.s: "Dy fjalë janë të bukura, janë të lehta për gjuhën, të rënda në peshojë, të dashura te Mëshiruesi, ato janë: "Subhanallahi vebi hamdihi subhanallahil adhijim".
Në bazë të këtij hadithi, kuptohet se peshoja jonë në Ditën e Kiametit do të jetë e varfër me vepra të mira, prandaj plotësojeni dhe përmbusheni me këto fjalë të bukura të Muhammedit a.s., këto fjalë janë të rënda dhe u japin vlerë veprave të mira, duke i dalluar nga të këqijat.

Namazi është dritë

Kjo pjesë e hadithit ka dy variante:
E para: Shpreh një krahasim të namazit me dritën që shkëlqen në errësirë. Namazi është sikur drita që të udhëzon e të drejton prej së keqes tek e mira, të shpëton nga humnera. Edhe namazi ndalon të ndyrën dhe të urrejturat. Jeta pa dritë është e errët, sikurse edhe jeta pa adhurim që është e thatë dhe e mangët. Sa ka rëndësi drita për jetën, aq ka rëndësi edhe namazi për të.
E dyta: Tregon formën e plotë të namazit, e cila është dritë e vërtetë e pamohueshme për të parët dhe për zemrën. Njeriut ia mundëson ta shohë të vërtetën, ta përkrahë atë, të veprojë dhe, në fund, edhe të shpërblehet për të. Namazi simbolizon dritën, që të shpëton kur ke nevojë. Të qetëson në këtë jetë, të ndriçon në varr dhe të nxjerr në Botën tjetër me faqe të bardhë. Pejgamberi a.s.. porosinë e fundit për besimtarët e la namazin. Ka shpëtuar ai që e fal, do të humbë ai që e lë. Lidhur me këtë Pejgamberi a.s. thotë: "Kush e fal namazin, do t`i bëhet dritë, dëshmi dhe shpëtim në Ditën e Kiametit".

Lëmosha (sadakaja) është argument

Besimtari, pasi t`i ketë plotësuar kriteret e fesë dhe t`i ketë zbatuar normat e saj, orientohet për vepra vullnetare (nafile). E tillë është edhe lëmosha, që është edhe pastrim i pasurisë, e cila të shumtën e rasteve vjen menjëherë pas pastrimit të zemrës dhe të mendjes. Kur të pyetet njeriu Ditën e Kiametit për shpenzimin e pasurisë, lëmoshën do ta ketë dëshmi. disa thonë se lëmosha është dëshmi e besimit të pastër dhe të sinqertë. Dyfytyrëshi (mynafiku) nuk jep lëmoshë, sepse nuk beson për shpërblimin e saj. Ai që jep lëmoshë, e mbështet besimin e vet në shpërblimin e saj, prandaj e jep atë.(5) Lëmosha nuk e pakëson pasurinë, po e shton. Allahu xh.sh. thotë: "Çfarëdo që ju jepni nga të mirat, do t`ju kompensohet dhe nuk do t` ju bëhet padrejtësi". (El Bekare, 272)
Lëmosha pastron pasurinë, e cila deri në atë çast është e papastër. Pejgamberi a.s.. thotë:"Për tri gjëra betohem: "Nuk zvogëlohet pasuria e robit kur jep lëmoshë, nuk dëmtohet robi kur duron, përveçse Zoti ia shton fuqinë, dhe ai që hap derën e lypjes, Zoti ia hap derën e varfërisë".
Pasuria e fituar ka nevojë për pastrim. Askush nuk është i sigurt se krejt fitimi i tij është hallall (i lejuar) dhe, për ta larguar të ndaluarën, kemi urdhër të japim lëmoshë, që pastron pasurinë.
Pejgamberin e kanë pyetur për lëmoshën më të begatshme,(më të vlefshme). Ai tha: "Të japësh lëmoshë kur je i shëndoshë e i kujdesshëm, shpreson pasuri dhe i frikësohesh varfërisë. Por mos e ngadalëso dhënien e lëmoshës derisa të të vijë shpirti në fyt e të thuash: Atij kaq, këtij kaq, atij tjetrit kaq, kam pasur ndërmend t`i jap etj"..

Durimi është shkëlqim

Durimi, si parim vendimtar i jetës dhe si detyrim fetar, është emërtuar shkëlqim. Sikur shkëlqimi që përfshin pjesën më të madhe të Tokës, ashtu edhe durimi përfshin tërësinë më të madhe të fesë dhe të jetës. Me durim falet namazi, jepet lëmosha , agjërohet Ramazani, shkohet në Haxh etj.. Durimi është mbështetja kryesore e xhihadit. Të gjitha vuajtjet dhe sakrificat e luftës përballohen vetëm me durim. Ebu Atai thotë: "Durim në sprova quhet frenimi i lehtë dhe me edukatë". Durimi është tri llojesh: Të kesh durim për urdhrat e Allahut, në ndalimet dhe në përcaktimet e Tij.(6) Në të vërtetë, me durim nënkuptohen rrethana kur njeriu të mos kundërshtojë caktimin e tij. Vënia e njeriut para sprovave të pranimit e jo të ankimit, lejohet. Kjo nuk ia humb vlerën durimit. Lidhur me këtë, Allahu xh.sh., për Ejjubin, thotë: "Ne e kemi gjetur atë të durueshëm, ai është i mrekullueshëm".(Sad,44) Edhe pse ai e kishte shprehur me gjuhën e vet: "Kur iu lut Zotit të vet: "Me të vërtetë më ka prekur djalli me mundim dhe vuajtje". (Sad,41)
Ai që nuk ka durim, i humb shumë të mira. Mosdurimi është cilësi e hipokritit. Pejgamberi a.s. thotë: "cilësi e hipokritit është se, kur hidhërohet, eksplodon". Fjalët profetike na porositin të durojmë në fillim të çdo sprove, sepse aty janë efekti dhe qëllimi i durimit. Në lidhje me këtë, Muhammedi a.s. thotë: "Durimi shprehet në goditjen e parë" Vetëm në këtë mënyrë mund të bëhemi të zellshëm dhe të arrijmë rezultate në fe dhe në jetë. Durimi duhet bërë parim dhe mënyrë sjelljeje me përparësi lidhur me çdo çështje. Prandaj Allahu xh.sh. thotë: "O ju që keni besuar, kërkoni ndihmë prej Zotit duke duruar dhe duke u falur. Me të vërtetë Zoti është me durimtarët". (El Bekare,153)

Kur'ani është argument për ty ose kundër teje

Kur'ani është kushtetutë e të gjithë besimtarëve. Ai përmban urdhra, preferime, pëlqime, ndalesa. Leximi i tij, përfillja e ligjeve, e normave dhe njohja e rregullave të tij, do të jenë dëshmi për në Ditën e Kiametit. Kur lihen pas dore urdhrat e Kur`anit, kur ky nuk lexohet rregullisht dhe kur nuk njihen rregullat e tij, kjo do të jetë dëshmi kundër nesh Ditën e Kiametit. Këtu ndërlidhet thënia e Pejgamberit s.a.v.s., që besimtarit i mundësohet të zgjedhë Kur`anin dëshmi për të ose kundër tij.
Besimtarët në Kur`an gjejnë shërimin e tyre, ndërsa mohuesit gjithnjë janë humbës. Allahu xh.sh. thotë: "Dhe Ne shpallëm nga Kur`ani atë që është ilaç dhe mëshirë për besimtarët, por mohuesve ai vetëm ua shton humbjen". (El Isra, 82)
Gabimi më fatal i besimtarëve është lënia pas dore e kushtetutës kuranore e orientimi në kushtetuta që i ka shpikur mendja e njeriut, të cilat janë me shumë gabime dhe të papërkryera. Lidhur me këtë, Allahu xh.sh. thotë:"Thuaj: Sikur të tuboheshin të gjithë njerëzit dhe xhindet për të hartuar një Kur`an të tillë, ata nuk do të mund ta hartonin ashtu siç është ai, madje edhe sikur t`i ndihmonin njëri-tjetrit". Pejgamberi a.s. është lutur që Kur`ani të jetë dëshmi për ne. Në lutjen (duanë) e tij thuhej:"O Zoti im, na bëj prej atyre që e pasojnë Kur`anin, e ai na orienton në Kënaqësinë Tënde dhe në Xhennet, e mos na bëj prej atyre që Kur`ani i ka ndjekur dhe i ka orientuar (drejtuar) në zjarr". Çdo njeri nxiton në punë, si tregtar i vetes, mund ta lirojë apo ta shkatërrojë veten".
Të gjithë njerëzit nxitojnë të punojnë në fusha të ndryshme të jetës. Kush vepron në përputhshmëri me ligjet e Kur`anit dhe jetën e fitimin e tij i orienton për të nderuar Zotin dhe të Dërguarin e Tij, që adhuron vetëm Allahun, - është që e ka shitur veten për Zotin, por që njëherësh vetveten e ka liruar nga dënimi. Kush nxiton pas epshit dhe dëshirave të shfrenuara, e ka çuar vetveten në shkatërrim, çka i sjell pasoja të rënda, si në aspektin personal, familjar, social, ashtu edhe në jetën tjetër.
Kemi edhe një thënie të Hasan Basriut: "O njeri, vërtet, ti zgjohesh dhe nxiton ta kërkosh fitimin, le të jetë vetvetja jote rëndësia jote, se sikur ajo (vetvetja) nuk do të fitosh asnjëherë".
Me këtë thënie dëshiron të na e tërheqë vërejtjen për komercializmin tonë, që ai të mos bëhet shkaktar i shkatërrimit të jetës sonë, më të shtrenjtë se çdo gjë tjetër.
Jeta është e shtrenjtë, duhet të shitet për një gjë më të shtrenjtë, e ajo është parajsa (xhenneti). Allahu xh.sh. na thërret për këtë tregti që është e pashtershme: "O ju që keni besuar, a doni t`ju orientoj në një tregti, që ju shpëton nga vuajtjet e dhembshme: Besoni në Allahun dhe në të Dërguarin e Tij dhe luftoni në rrugën e Allahut me pasurinë dhe me trupin tuaj". (Saf,11)
Jeta pa besim është e zbehtë. Shpirti pa besim është i ngarkuar psikikisht. Zemra vazhdimisht është e tronditur. Mendja është në krizë dhe e lodhur. Pasuria shkon pa iu parë gjurmët. Trupi shkatërrohet pa dhënë frytin e tij.
Sipas këtij ajeti (citati), tregtia e parë nga e cila duhet të orientohet njeriu, është besimi, mandej angazhimi dhe sakrifica për të fituar Xhenetin. Allahu xh.sh. na thërret drejtpërdrejt për këtë tregti, që ka fitim të shumëfishtë. "Allahu me të vërtetë ka blerë nga besimtarët trupin dhe pasurinë e tyre, për t'ua dhuruar Xhennetin". Besimtari i drejtë nuk duhet të kursejë asgjë për këtë tregti, pra as trupin dhe as pasurinë, me të cilat mund të lirohet nga dënimi, por edhe mund të thellohet në shkatërrim përherë e më tepër, në varësi nga fakti si i përdor ato, me të drejtë apo me mizori

_________________________________
(1) Sahihu Muslim bi sherh en-Nevevij,v..3, f.99.
(2) Usudul gabe, v.4, f.272. Tabekat ibn Sead,v.3, f.358.
(3) El muhtesirat ennafia , f.31
(4) Sunen e d-darimij,babu sivak, v.1, f.174 (5) Tuhfetul ahfedhij, v.9, f.499. (6) El muhtesirat en-nafi, f. 32.

Dituria Islame 269