Një dijetar i Al-Az'harit në shërbim të dialogut ndërqytetërues dhe mbështetjes së kauzave të drejta
Urat e Padukshme të Diplomacisë Kulturore: Studimi i Prof. Dr. Beqir Ismailit për Kontributin e Dr. Muhamed Abu Lijlës ndaj Kosovës Publikohet në Kajro
Kajro, 21 qershor 2026 - Ditën e sotme, gazeta prestigjioze egjiptiane "El-Arabi El-Youm" ka publikuar studimin e plotë shkencor dhe dokumentues të Prof. Dr. Beqir Ismailit, kushtuar figurës emblematike të mendimit islam bashkëkohor, Prof. Dr. Muhamed Muhamed Ebu Lejla, dhe angazhimit të tij historik ndaj Çështjes së Kosovës.
Në këtë studim të rëndësishëm, Prof. Dr. Beqir Ismaili sjell në dritë një analizë të thellë të kontributit intelektual, akademik dhe diplomatik të Dr. Ebu Lejlës - ish-Dekan i Fakultetit të Gjuhëve dhe Përkthimit në Universitetin e Al-Az'harit. Artikulli elaboron me hollësi se si një nga zërat më autoritarë të botës islame e vendosi dijen e tij enciklopedike dhe ndikimin e tij ndërkombëtar në shërbim të mbrojtjes së të drejtave njerëzore, identitetit dhe lirisë së popullit të Kosovës në forumet më të larta globale.
Përmes dëshmive të ndërsjella dhe dokumentimit të pjesëmarrjes në konferenca të rëndësishme shkencore e ndërfetare, studimi vë në pah jo vetëm formimin e lartë shkencor të Dr. Ebu Lejlës, por edhe modelin e shkëlqyer të bashkëpunimit kulturor e diplomatik ndërmjet Egjiptit dhe Kosovës. Ky botim shënon një hap me rëndësi kapitale për historiografinë dhe marrëdhëniet dypalëshe, duke vërtetuar se si mendimi dhe vlerat universale njerëzore mund të ndërtojnë ura të qëndrueshme miqësie midis popujve.
Hyrje
Çështja e Kosovës konsiderohet një nga çështjet më të rëndësishme humanitare dhe politike që ka preokupuar ndërgjegjen e botës në dekadat e fundit, për shkak të vuajtjeve njerëzore dhe përpjekjeve për liri, dinjitet dhe identitet kombëtar. Kjo çështje gjeti mbështetje te shumë personalitete intelektuale, akademike dhe fetare në botën arabe dhe islame, ndër të cilët spikatën edhe një numër dijetarësh të Universitetit Al-Az'har, të cilët e kuptuan dimensionin e saj njerëzor dhe qytetërues dhe u angazhuan për ta prezantuar e mbrojtur atë në forume shkencore, kulturore dhe ndërkombëtare.
Ndër këto personalitete të shquara veçohet Prof. Dr. Muhamed Muhamed Ebu Lejla, një prej figurave më të rëndësishme të mendimit islam bashkëkohor dhe një prej zërave akademikë që arriti të ndërthurë dijen e thellë shkencore me ndjeshmërinë ndaj çështjeve të umetit islam. Interesimi i tij nuk u kufizua vetëm në fushën e specializimit akademik, por përfshiu edhe problemet dhe sfidat e popujve myslimanë, ndër të cilat çështja e Kosovës zinte një vend të veçantë.
Përmes pjesëmarrjes në konferenca ndërkombëtare, ligjëratave akademike dhe marrëdhënieve të tij të gjera me elitën intelektuale të botës islame, Prof. Dr. Ebu Lejla kontribuoi në njohjen dhe promovimin e çështjes së Kosovës, duke ndriçuar dimensionet e saj historike dhe humanitare. Vizitat e tij në Kosovë dhe bashkëpunimi i ngushtë me Prof. Dr. Beqir Ismailin përbëjnë një model të shkëlqyer të bashkëpunimit shkencor, kulturor dhe diplomatik ndërmjet Egjiptit dhe Kosovës, si dhe ndërmjet Universitetit Al-Az'har dhe popujve të Ballkanit.
Ky artikull nuk synon vetëm paraqitjen e biografisë së Prof. Dr. Muhamed Muhamed Ebu Lejlës, por edhe evidentimin e kontributit të tij intelektual, kulturor dhe fetar në mbështetje të çështjes së Kosovës, si dhe dokumentimin e rolit të tij në ndërtimin e urave të komunikimit ndërmjet popujve dhe kulturave të ndryshme.
Jeta dhe formimi
Profesori Dr. Muhamed Muhamed Ebu Lejla lindi në Republikën Arabe të Egjiptit në vitin 1942 dhe u rrit në një mjedis autentik az'harian. Ai e përfundoi memorizimin e Kur'anit Famëlartë që në moshë të hershme, më pas vazhdoi studimet në institucionet e Al-Az'harit, duke arritur deri në Institutin Model të Kajros për nxënësit e dalluar. Ky formim i hershëm nguliti tek ai bashkimin e autenticitetit fetar me përsosmërinë shkencore, gjë që më vonë u reflektua në rrugëtimin e tij intelektual dhe thirrës.
Memorizimi i Kur'anit në fëmijëri përbënte një bazë të fortë shpirtërore dhe njohëse, ndërsa studimet në Al-Az'har i dhanë mundësinë të thellohej në shkencat islame dhe gjuhësore, duke e bërë atë të kualifikuar për t'u shndërruar në një nga zërat më të spikatur intelektualë në Egjipt dhe në botën islame.
Ndikimi: Ky formim i dyfishtë, ndërmjet frymës kur'anore dhe studimeve az'hariane, i mundësoi të bëhej urë lidhëse ndërmjet trashëgimisë islame dhe modernitetit intelektual, si dhe të paraqiste modelin e dijetarit az'harian të hapur ndaj çështjeve të kohës.
Kualifikimet shkencore
Ebu Lejla e zhvilloi rrugëtimin e tij akademik duke filluar nga Fakulteti i Bazave të Fesë (Usuluddin) në Universitetin Al-Az'har, ku mori diplomën master me notën më të lartë të nderit në vitin 1973. Më pas fitoi doktoratën në Universitetin e Exeter-it në Mbretërinë e Bashkuar në vitin 1984 me temën: "Krishterimi nga këndvështrimi islam". Kjo tezë nuk ishte thjesht një studim akademik, por një projekt intelektual që synonte të paraqiste një vizion islam të ekuilibruar në fushën e krahasimit të feve.
Ai arriti të bashkonte formimin e thellë az'harian me hapjen ndaj mendimit perëndimor, gjë që e bëri të aftë t'i drejtohej një audience globale me një gjuhë shkencore të qëndrueshme.
Ndikimi: Kualifikimet e tij shkencore forcuan pozitën e tij si një nga specialistët më të shquar në përkthimin fetar dhe krahasimin e feve, duke kontribuar në zhvillimin e një diskursi islam racional e të ekuilibruar, të aftë për t'u përballur me sfidat intelektuale bashkëkohore.
Përvoja profesionale
Ebu Lejla mbajti një sërë postesh akademike në Universitetin Al-Az'har, ku shërbeu si profesor dhe kryetar i Departamentit të Gjuhës Angleze në Fakultetin e Gjuhëve dhe Përkthimit. Ai kontribuoi gjithashtu në themelimin e degës së Sheriatit dhe të Drejtësisë në gjuhën angleze. Për më tepër, drejtoi departamente të studimeve islame në institucione akademike brenda dhe jashtë Egjiptit.
Krahas kësaj, ai ishte profesor vizitor në Universitetin Imam Muhamed bin Saud dhe mbikëqyri më shumë se njëqind tema masteri dhe doktorature, gjë që pasqyron rolin e tij pionier në formimin e brezave të studiuesve.
Ndikimi: Përvoja e tij profesionale nuk u kufizua vetëm në mësimdhënie, por u shtri edhe në ndërtimin e institucioneve të reja akademike dhe në forcimin e pranisë së mendimit islam në universitetet botërore, duke e bërë një nga shtyllat e arsimit fetar bashkëkohor.
Veprimtaria letrare dhe shoqërore
Që në rininë e tij, Ebu Lejla u dallua për talentin e tij të veçantë poetik, aq sa në mesin e viteve gjashtëdhjetë u quajt "Poeti i Al-Az'harit". Ai krijoi marrëdhënie të ngushta me shkrimtarë dhe letrarë të njohur egjiptianë si Abas Mahmud Al-Akkad, Aziz Abaza dhe Mahmud Hasan Ismail. Gjithashtu ishte i pranishëm në seminare të mëdha letrare dhe kulturore.
Ai luajti rol të rëndësishëm edhe në lëvizjen studentore, duke ushtruar detyrën e kryetarit të Unionit të Studentëve të Al-Az'harit, duke marrë pjesë në konferenca ndërkombëtare dhe duke kontribuar në redaktimin e revistave studentore.
Kjo veprimtari letrare dhe shoqërore i dha personalitetit të tij një dimension kulturor gjithëpërfshirës, pasi ai bashkoi mendimin fetar me vetëdijen letrare, si dhe oratorinë me poezinë, duke u bërë një zë me ndikim në çështjet e rinisë dhe të shoqërisë.
Ndikimi: Ai kontribuoi në pasurimin e jetës letrare dhe kulturore dhe lidhi mendimin islam me letërsinë moderne, duke forcuar figurën e dijetarit az'harian si intelektual gjithëpërfshirës.
Veprimtaria shkencore dhe thirrëse
Ebu Lejla u shqua si thirrës dhe mendimtar islam me përmasa ndërkombëtare. Ai ligjëroi në universitete dhe qendra islame në Evropë, Amerikë dhe në botën arabe. Kontribuoi në themelimin e shkollave për mësimin e gjuhës arabe në Britani, rishikoi përkthime të Kur'anit Famëlartë dhe mbikëqyri qindra studime shkencore.
Ai ishte gjithashtu i pranishëm në mediat arabe dhe ndërkombëtare, duke iu përgjigjur pyetjeve të delegacioneve të huaja lidhur me çështjet bashkëkohore islame.
Ai arriti të bashkojë mësimdhënien akademike me veprimtarinë thirrëse, duke paraqitur modelin e dijetarit që e vë dijen në shërbim të thirrjes islame dhe e përdor përkthimin si mjet komunikimi qytetërues.
Ndikimi: Ai forcoi pozitën e Al-Az'harit si një qendër botërore e dijes islame dhe kontribuoi në përhapjen e Islamit në mënyrë qytetëruese, duke korrigjuar stereotipet e gabuara në Perëndim dhe duke u bërë një nga zërat më të rëndësishëm në dialogun ndërmjet qytetërimeve.
Anëtarësimet dhe komisionet shkencore
Ebu Lejla mori pjesë në themelimin e "Shoqatës Kulturore për Komunikim Qytetërues" dhe ishte anëtar i komisioneve shkencore ndërkombëtare, përfshirë Komisionin për Korrigjimin e Imazhit të Arabëve dhe Myslimanëve në programet mësimore perëndimore, si dhe komisionet për rishikimin e përkthimeve të Kur'anit Famëlartë pranë Akademisë së Kërkimeve Islame.
Ai ishte gjithashtu anëtar i jurive vlerësuese në çmime prestigjioze islame dhe kontribuoi në redaktimin e revistave akademike të specializuara.
Ky angazhim në komisionet shkencore pasqyron rolin e tij institucional në mbrojtjen e identitetit islam dhe në ndërtimin e një diskursi të balancuar njohës përballë sfidave globale intelektuale.
Ndikimi: Ai kontribuoi në forcimin e dialogut qytetërues, në zhvillimin e programeve arsimore dhe në konsolidimin e imazhit të Islamit si fe racionale dhe humanitare në arenën ndërkombëtare.
Veprat dhe studimet
Prodhimtaria shkencore dhe intelektuale e Prof. Dr. Muhamed Muhamed Ebu Lejlës përbën një nga tiparet më të spikatura të personalitetit të tij akademik dhe thirrës. Ai botoi dhjetëra libra dhe publikoi shumë studime e kërkime që trajtojnë çështje të mendimit islam, dialogut ndërfetar, orientalizmit, pozitës së gruas dhe identitetit kulturor.
Veprat e botuara
Ndër librat e tij më të rëndësishëm janë:
• "Kur'ani Famëlartë nga këndvështrimi orientalistik" (2002), një studim kritik i thelluar që analizon metodat e orientalistëve në trajtimin e tekstit kur'anor.
• "Thirrja Islame dhe Çështjet Bashkëkohore" (2006), ku trajton sfidat intelektuale dhe shoqërore me të cilat përballet thirrja islame në epokën moderne.
• "Një lexim i ri në mendimin e Taha Huseinit" (2005), një vepër që pasqyron hapjen e tij ndaj mendimit letrar dhe kritik arab bashkëkohor.
• Përkthimi në anglisht i veprës "Shpëtimi nga Humbja" të Imam Gazaliut (2001), një arritje e rëndësishme shkencore që i mundësoi mendimit klasik islam të arrinte te një publik ndërkombëtar.
Kërkimet dhe studimet
Ai mori pjesë në konferenca ndërkombëtare me studime të rëndësishme, ndër të cilat:
• "Dialogu ndërmjet pasuesve të feve: një këndvështrim islam" (1997).
• "Pozita e gruas në Islam" (Konferenca e Vatikanit, 1995).
• "Siguria dhe paqja nga këndvështrimi islam" (Kajro, 1995).
• "Korrigjimi i imazhit të Islamit në programet mësimore amerikane" (2008).
Ndikimi shkencor dhe intelektual
Në mendimin islam
Veprat e tij kontribuuan në zhvillimin e një diskursi racional dhe të hapur, që arrin të balancojë autenticitetin me bashkëkohësinë.
Në letërsi dhe kulturë
Ai ofroi lexime të reja për figura letrare dhe intelektuale si Taha Huseini dhe Ibn Hazmi, duke forcuar dialogun ndërmjet trashëgimisë dhe modernitetit.
Në përkthim
Ai përktheu tekste themelore islame në gjuhën angleze, duke ndihmuar në përhapjen globale të mendimit islam.
Në dialogun qytetërues
Studimet e tij mbi dialogun ndërfetar dhe pozitën e gruas kontribuuan në korrigjimin e stereotipeve dhe në forcimin e mirëkuptimit ndërmjet kulturave.
Po e përkthej tekstin në shqip në mënyrë besnike dhe me stil akademik:
Konferencat dhe seminaret
Prania e Prof. Dr. Muhamed Muhamed Ebu Lejlës në konferenca dhe seminare ndërkombëtare konsiderohet një nga treguesit më të rëndësishëm të veprimtarisë së tij intelektuale dhe diplomatike. Ai përfaqësoi Al-Az'harin e Shenjtë në forume akademike dhe fetare anembanë botës, nga Kajroja deri në Kioto e Kosovë, nga Vatikani në Bruksel, si dhe nga Stambolli në Zvicër.
Pjesëmarrjet më të rëndësishme ndërkombëtare
• Konferenca Ndërkombëtare për Dialogun Ndërfetar në Kosovë (Interfaith Kosovo): "Feja dhe Politika - Forcimi i Dialogut Ndërfetar si Mjet për Zhvillimin Demokratik", 23-25 maj 2014, Prizren, Kosovë, organizuar nga Ministria e Punëve të Jashtme e Kosovës.
• Konferenca Shkencore "Kosova dhe Egjipti", ku Prof. Dr. Muhamed Ebu Lejla mori pjesë me studimin e tij shkencor, politik dhe diplomatik mbi marrëdhëniet ndërmjet Egjiptit dhe Kosovës, më 01.11.2008, Prishtinë, Kosovë.
• Konferenca e Tetë Botërore për Bediuzzaman Said Nursiun (Stamboll, 2007), ku paraqiti një vizion të balancuar mbi drejtësinë në Islam krahasuar me sistemet juridike pozitive.
• Konferenca Ndërkombëtare për Ibn Hazm el-Andalusin (Bursa, 2007), ku prezantoi studime shkencore mbi kritikën e Ibn Hazmit dhe mendimin e tij lidhur me Ungjijtë.
• Samiti Botëror i Feve (Kioto, Japoni, 1997), ku përfaqësoi Islamin në një dialog global ndërfetar.
• Seminari i Vatikanit mbi Gruan (Romë, 1995), ku paraqiti qëndrimin e Islamit ndaj gruas në një kontekst ndërkombëtar.
• Konferenca e Parlamentit Evropian në mbështetje të Bosnjës dhe Hercegovinës (Bruksel, 1994), ku mori pjesë në mbrojtje të çështjeve të umetit islam.
Ndikimi intelektual dhe diplomatik
Në mendimin islam
Ai e paraqiti Islamin si një fe racionale dhe humanitare, të aftë për t'u përballur me sfidat globale.
Në dialogun ndërfetar
Kontribuoi në forcimin e mirëkuptimit ndërmjet myslimanëve, të krishterëve dhe hebrenjve përmes një diskursi shkencor dhe të ekuilibruar.
Në politikë dhe diplomaci
Prania e tij në konferenca evropiane dhe amerikane e bëri atë një zë mbrojtës të çështjeve të myslimanëve, veçanërisht në Bosnjë, Kosovë dhe Palestinë.
Në kulturën botërore
Ai përfaqësoi Al-Az'harin si një fener qytetërimi dhe dëshmoi se dijetari az'harian mund të jetë njëkohësisht ambasador intelektual dhe diplomatik.
Çmimet dhe vlerësimet
Vlerësimet që mori Prof. Dr. Muhamed Muhamed Ebu Lejla përbëjnë kurorëzimin e rrugëtimit të tij shkencor dhe thirrës, si dhe dëshmi të njohjes ndërkombëtare të pozitës së tij intelektuale. Ai fitoi çmime prestigjioze dhe u propozua për çmime botërore, gjë që pasqyron ndikimin e tij të thellë në shërbim të thirrjes islame dhe mendimit bashkëkohor.
Çmimet dhe vlerësimet më të rëndësishme
• Çmimi Al-Burda (2004): Çmim shtetëror inkurajues nga Emiratet e Bashkuara Arabe në fushën e shërbimit global ndaj thirrjes islame, i konsideruar ndër çmimet më prestigjioze në këtë fushë.
• Nominimi për Çmimin e Mbretit Abdullah bin Abdulaziz për Përkthim (2007): Njohje për përpjekjet e tij në transmetimin e mendimit islam në gjuhët botërore, veçanërisht përmes përkthimeve të Kur'anit Famëlartë dhe veprave të trashëgimisë islame.
• Nominimi për Çmimin Shtetëror të Meritës në Shkencat Shoqërore në Egjipt (2007): Në vlerësim të pozitës së tij akademike dhe kontributit në mendimin islam dhe shoqëror.
• Mburoja Botërore e Edukatorëve (1998): Si vlerësim për rolin e tij në arsim dhe thirrje islame, si dhe për mbikëqyrjen e brezave të studiuesve dhe studentëve.
Domethënia e këtyre çmimeve
Njohja ndërkombëtare
Këto çmime dëshmojnë se përpjekjet e tij nuk u kufizuan vetëm në Egjipt apo në botën arabe, por fituan vlerësim në nivel ndërkombëtar.
Ndikimi intelektual dhe thirrës
Vlerësimet e marra pasqyrojnë suksesin e tij në bashkimin e veprimtarisë akademike me atë thirrëse, si dhe të mendimit teorik me zbatimin praktik.
Pozita diplomatike
Çmimet dhe nominimet e fituara e bënë atë një personalitet me ndikim në dialogun qytetërues dhe diplomatik, duke përfaqësuar Al-Az'harin dhe Islamin në forumet botërore.
Prof. Dr. Beqir Ismaili: Një dëshmi personale në përkujtim të Prof. Dr. Muhamed Ebu Lejlës
Studimet akademike nuk mbështeten vetëm mbi faktet objektive, por pasurohen edhe nga dëshmitë personale të bashkëkohësve. Këto dëshmi konsiderohen dokumente historike dhe psikologjike që pasqyrojnë thellësinë e marrëdhënieve njerëzore dhe mishërojnë ndikimin e figurës së trajtuar në ndërgjegjen e nxënësve dhe kolegëve të saj. Në këtë kontekst, ajo që ka shkruar Prof. Dr. Beqir Ismaili - përfaqësues i Kosovës në Egjipt - përbën një nga këto dëshmi të gjalla, të cilat zbulojnë aspekte personale dhe njerëzore të jetës së Prof. Dr. Muhamed Ebu Lejlës, të cilat biografitë tradicionale nuk arrijnë t'i pasqyrojnë plotësisht.
Së pari: Fillimi i marrëdhënies dhe rrjedha e takimeve
Njohja e Prof. Dr. Beqir Ismailit me Prof. Dr. Muhamed Ebu Lejlën daton që para takimeve të drejtpërdrejta, pasi ndikimi i të ndjerit ishte i pranishëm në skenën mediatike dhe kulturore egjiptiane dhe arabe përmes:
• Pjesëmarrjeve në radio dhe televizion që pasqyronin personalitetin e tij thirrës dhe intelektual.
• Artikujve të botuar në gazeta dhe revista egjiptiane e arabe, të karakterizuara nga thellësia dhe origjinaliteti i trajtimit.
• Pranisë së tij të dalluar kulturore në seminare dhe konferenca vendore e ndërkombëtare.
Me shtimin e vizitave dhe takimeve, kjo njohje fillestare u shndërrua në një marrëdhënie të ngushtë shkencore, e cila rezultoi në organizimin e shumë seminareve shkencore dhe kulturore për studentët shqiptarë nga Kosova, Bosnja, Maqedonia dhe Shqipëria, duke përfaqësuar një urë komunikimi kulturor dhe thirrës ndërmjet Egjiptit dhe rajonit të Ballkanit.
Së dyti: Tiparet personale dhe morale
Të gjithë ata që e njohën Prof. Dr. Muhamed Ebu Lejlën - siç dëshmon Prof. Dr. Beqir Ismaili - pajtohen se ai ishte një model i rrallë në bashkimin e madhështisë së dijes me përulësinë shpirtërore. Këto tipare shfaqeshin në:
1. Zemërgjerësinë dhe edukatën e lartë
Këto cilësi e bënë atë objekt respekti dhe vlerësimi nga studentët, dashamirësit dhe shtresat e ndryshme të shoqërisë.
2. Përulësinë e jashtëzakonshme pavarësisht pozitës shkencore dhe famës së gjerë
Kjo përulësi ishte pasqyrim i sinqertë i besimit, sepse Allahu e lartëson atë që përkulet për Hir të Tij, duke i shtuar dinjitet dhe respekt.
3. Bujarinë dhe fisnikërinë
Siç shprehet Prof. Dr. Beqir Ismaili, ai ishte "dorëlirë dhe me fytyrë të buzëqeshur", gjë që e afronte me njerëzit dhe e bënte të dashur për ta.
4. Prirjen humanitare dhe vizionin universal
Interesimet e tij nuk kufizoheshin vetëm në çështjet e Egjiptit, por shtriheshin në problemet e mbarë botës islame, lindje e perëndim, me një vetëdije të thellë për dimensionet universale njerëzore.
Së treti: Karakteristikat e personalitetit shkencor dhe intelektual
Në dëshminë e tij, Prof. Dr. Beqir Ismaili paraqet një analizë të personalitetit shkencor të Dr. Ebu Lejlës, e cila mund të përmblidhet në këto pika:
• Zotërim i rrallë gjuhësor dhe juridiko-fetar, duke e cilësuar atë si "personalitet shkencor dhe gjuhësor i jashtëzakonshëm" dhe studiues të rrallë në fushën e përkthimeve fetare dhe intelektuale.
• Rol pionier në përkthimin islam, pasi Prof. Dr. Beqir Ismaili e konsideronte një figurë të jashtëzakonshme në transmetimin e trashëgimisë islame në gjuhët botërore, veçanërisht në gjuhën angleze.
• Mendim i lirë dhe i ndriçuar, si dhe metodologji e ekuilibruar, që bashkonte qëndrueshmërinë në parime me fleksibilitetin ndaj zhvillimeve të reja.
• Punë e palodhshme dhe horizont gjithnjë i hapur, pasi Prof. Dr. Beqir Ismaili kishte vërejtur se ai flinte pak, pushonte pak dhe punonte pa lodhje për Islamin dhe njerëzimin, me një shpirt që synonte përsosmërinë dhe përballej me vështirësitë me vendosmëri të palëkundur.
Së katërti: Ndikimi praktik dhe mbështetja konkrete
Ndikimi i Dr. Ebu Lejlës nuk mbeti vetëm në planin teorik, por u shfaq edhe në praktikë:
• Ai kontribuoi në ofrimin e shërbimeve të rëndësishme shkencore dhe administrative për studentët shqiptarë që studionin jashtë vendit, duke i konsideruar ata si bijtë e tij.
• Prof. Dr. Beqir Ismaili organizoi në emër të Kosovës shumë seminare, disa prej të cilave u regjistruan në kaseta audio për të dokumentuar kontributin dhe për të zgjeruar përfitimin.
• I ndjeri ishte një mbështetës i vërtetë i çështjes së Kosovës dhe nuk hezitoi asnjëherë ta përkrahte atë, pavarësisht kostos, gjë që pasqyronte besimin e tij të thellë në unitetin e umetit islam dhe në lidhjen e fateve të tij.
Së pesti: Vizioni psikologjik dhe emocional
Prof. Dr. Beqir Ismaili e përfundon dëshminë e tij duke regjistruar një përshtypje të thellë psikologjike, duke deklaruar se takimet me Dr. Ebu Lejlën i linin "një qetësi të thellë shpirtërore", për shkak të stilit të tij të veçantë dhe ndikimit pozitiv te dëgjuesit. Ai mbillte shpresë për një të ardhme të ndritur të Islamit dhe nxitte vullnetin për punë, pavarësisht sa të vështira apo të errëta mund të ishin rrethanat.
Ajo që ka shkruar Prof. Dr. Beqir Ismaili nga Kosova përfaqëson një dokument njerëzor dhe shkencor të nivelit të lartë, i cili kap thelbin e personalitetit të Prof. Dr. Muhamed Ebu Lejlës nga një këndvështrim personal e të sinqertë. Kjo dëshmi vërteton se ai ishte - Allahu e mëshiroftë - një dijetar enciklopedik, edukator i shquar, thirrës i urtë dhe njeri i përulur, që bashkoi madhështinë e dijes me bukurinë e moralit, duke u bërë një model i rrallë i kohës bashkëkohore dhe një prej figurave të mëdha të thirrjes islame dhe mendimit, jeta e të cilit do të mbetet udhërrëfyes për brezat e ardhshëm.
Prof. Dr. Muhamed Ebu Lejla: Një dëshmi e ndërsjellë dhe vlerësim i personalitetit të Dr. Beqir Ismailit
Figura e çdo dijetari apo mendimtari nuk mund të plotësohet pa ndërthurjen e këndvështrimeve dhe plotësimin e dëshmive, sepse vlerësimi objektiv i personaliteteve intelektuale nuk mbështetet vetëm në atë që shkruhet për ta, por forcohet edhe nga vlerësimi që ata vetë u japin të tjerëve. Kjo zbulon dimensione etike dhe njerëzore që pasqyrojnë pjekurinë e personalitetit dhe thellësinë e vizionit të tyre.
Në kuadër të dokumentimit të jetës së Prof. Dr. Muhamed Muhamed Ebu Lejlës - Allahu e mëshiroftë - dhe të vlerësimit të ndikimit të tij intelektual e thirrës, spikat një tekst i shkurtër në prozë që i ndjeri ka shprehur për Prof. Dr. Beqir Ismailin. Ky tekst përfaqëson një dëshmi të ndërsjellë që ndriçon një aspekt të rëndësishëm të marrëdhënies njerëzore dhe shkencore ndërmjet dy personaliteteve, duke ofruar një lexim kritik të dimensioneve të personalitetit ballkanik të Prof. Dr. Beqir Ismailit dhe të rolit të tij qendror në mbështetjen e çështjes së Kosovës nga brenda Al-Az'harit dhe skenës egjiptiane.
Megjithëse ky tekst është i shkurtër në ndërtimin e tij gjuhësor, ai bart në vetvete dimensione politike, letrare dhe intelektuale që meritojnë analizë dhe interpretim, veçanërisht duke pasur parasysh se është shkruar nga një mendimtar i përmasave të Dr. Ebu Lejlës, i njohur për saktësinë e shprehjes dhe thellësinë e vizionit të tij. Në këtë kapitull do të paraqesim një lexim kritik dhe analitik të këtij teksti, duke ndjekur dimensionet e tij gjuhësore, synimet politike, domethëniet intelektuale dhe përmbajtjet njerëzore, duke e vendosur në kontekstin e tij historik dhe gjeografik, si dhe duke u përpjekur të nxjerrim mesazhet e fshehura ndërmjet rreshtave, të drejtuara ndaj më shumë se një audience.
Teksti bazë
Teksti origjinal
Prof. Dr. Muhamed Ebu Lejla (Dekan i Fakultetit të Gjuhëve dhe Përkthimit, Universiteti Al-Az'har) tha:
"Falënderoj vëllain tim të dashur, Prof. Dr. Beqir Ismaili nga Kosova, i cili gjithmonë kujdeset t'i japë secilit të drejtën që i takon, si nga aspekti intelektual ashtu edhe nga ai shkencor. Ai është një njeri me veprimtari të gjerë, trashëgimtar i familjes shqiptare dhe i familjes ballkanike; ai e ka trashëguar atë në mënyrën më të mirë dhe e ka përfaqësuar në mënyrën më të denjë."
"Prof. Dr. Beqir Ismaili nga Kosova është - sipas bindjes sonë - një burrë i madh, i cili ka sakrifikuar shumë për Kosovën. Ai ishte gjuha që e shprehte dhe mendja që mendonte për të brenda Egjiptit dhe në Al-Az'harin e Shenjtë. Ai është një njeri që meriton respektin e të gjithë egjiptianëve. Atë e njohin dijetarët më të mëdhenj të Al-Az'harit, politikanët dhe diplomatët më të lartë, si dhe dijetarët e shquar të Egjiptit."
Analiza letrare dhe kritike
Së pari: Ndërtimi retorik dhe stilistik
Teksti, megjithëse i shkurtër, karakterizohet nga një ndërtim retorik i fuqishëm që pasqyron personalitetin shkencor dhe letrar të folësit. Kjo vërehet në elementet e mëposhtme:
Përsëritja përforcuese me domethënie
Dr. Ebu Lejla përdor tri herë titullin "Profesor Doktor" në kontekste të ndryshme. Kjo përsëritje nuk është mbushje gjuhësore, por theksim i pozitës shkencore dhe akademike të Dr. Beqir Ismailit, ngritje e statusit të tij dhe kujtesë se ai nuk është thjesht një aktivist politik apo mbështetës i një kauze, por një dijetar akademik me peshë në skenën shkencore egjiptiane.
Gradualiteti në përshkrim
Dr. Ebu Lejla fillon me falënderimin, kalon te përshkrimi i veprimtarisë, më pas te trashëgimia ballkanike, te sakrifica dhe në fund te pozita shoqërore. Ky zhvillim i ngjan ndërtimit të poezisë klasike arabe, e cila nis me temën dhe vazhdon drejt lavdërimit, duke reflektuar një ndjeshmëri të lartë letrare dhe duke i dhënë tekstit një bukuri ritmike që shton ndikimin e tij te lexuesi.
Kontrasti i nënkuptuar: sakrifica dhe prestigji
Dr. Ebu Lejla vendos në balancë përshkrimin e Dr. Beqir Ismailit si "njeri që ka sakrifikuar shumë" me vlerësimin se ai "meriton respektin e të gjithë egjiptianëve". Ky kontrast nënkupton se sakrificat e tij nuk kaluan pa u vënë re, por prodhuan një pozitë të lartë që e bëri objekt vlerësimi nga e gjithë elita egjiptiane. Njëkohësisht, kjo shërben si afirmim indirekt i legjitimitetit të çështjes së Kosovës në ndërgjegjen egjiptiane.
Përdorimi i madhërimit të kujdesshëm: "sipas bindjes sonë"
Shprehja "është - sipas bindjes sonë - një burrë i madh" përmban një formë pohimi të shoqëruar me përulësi fetare, sikur të thotë: "Ne nuk e pastrojmë askënd para Allahut." Megjithatë, ai këmbëngul në cilësimin e tij si njeri i madh. Ky stil pasqyron kulturën fetare të Dr. Ebu Lejlës, i cili respekton normat islame të gjykimit, ndërsa shpreh vlerësimin e tij të sinqertë.
Metafora e trashëgimisë dhe përfaqësimit
Shprehja "trashëgoi familjen shqiptare dhe familjen ballkanike" përbën një metaforë të fuqishme. Ajo sugjeron se Dr. Beqir Ismaili nuk ishte thjesht një aktivist apo mbështetës i përkohshëm, por një trashëgimtar legjitim i historisë, identitetit dhe kulturës së popullit të tij.
Po ashtu, shprehja "e përfaqësoi në mënyrën më të mirë" nënkupton se ai luajti rolin e tij me vetëdije, përkushtim dhe besnikëri, duke e mishëruar atë me realizëm dhe sinqeritet.
Së dyti: Qasjet letrare dhe kritike
Nga këndvështrimi i kritikës letrare, ky tekst mund të lexohet si një "lavdërim i maskuar" ose një "dëshmi paralele", ku Dr. Ebu Lejla paraqet një figurë ideale të Dr. Beqir Ismailit, por në të njëjtën kohë projekton mbi të vlera morale që dëshiron t'i përhapë në diskursin islam bashkëkohor.
Ai nuk lavdëron vetëm Dr. Beqir Ismailin, por përmes tij lavdëron:
• Vlerën e sakrificës për kauzat e drejta.
• Besnikërinë ndaj identitetit dhe origjinës.
• Përfaqësimin dinjitoz të përgjegjësive.
• Dijen dhe pozitën akademike.
Teksti mund të lexohet edhe si një shembull pozitiv i tejkalimit të kufijve gjuhësorë dhe gjeografikë. Një dekan egjiptian i Fakultetit të Gjuhëve dhe Përkthimit flet në arabisht për një personalitet ballkanik, duke dëshmuar se identiteti islam i përbashkët kapërcen kufijtë kombëtarë dhe gjuhësorë.
Analiza politike kritike
Së pari: Konteksti politik i tekstit
Për të kuptuar dimensionet politike të këtij teksti, duhet vendosur në kontekstin historik të pasluftës së Kosovës, pas shpërbërjes së Jugosllavisë dhe luftës së Kosovës (1998-1999), si dhe në kuadër të rolit të Egjiptit dhe Al-Az'harit në mbështetjen e çështjes së Kosovës.
Legjitimimi i çështjes së Kosovës
Kur Dr. Ebu Lejla thotë se Dr. Beqir Ismaili ishte "gjuha që e shprehte dhe mendja që mendonte për të brenda Egjiptit dhe Al-Az'harit", ai dërgon një mesazh të qartë politik: çështja e Kosovës nuk ishte një çështje e largët rajonale, por një kauzë që gjeti përfaqësues dhe mbështetës në Egjipt.
Konsolidimi i figurës simbolike të Dr. Beqir Ismailit
Përshkrimi i tij si person që "meriton respektin e të gjithë egjiptianëve" e shndërron atë nga përfaqësues i Kosovës në një figurë të respektuar brenda vetë shoqërisë egjiptiane, duke kontribuar në integrimin e çështjes së Kosovës në ndërgjegjen kombëtare egjiptiane.
Nënkuptimi i mbështetjes politike egjiptiane
Përmendja e "politikanëve dhe diplomatëve të lartë" lë të kuptohet se çështja e Kosovës ishte e pranishme edhe në qarqet zyrtare egjiptiane dhe se veprimtaria e Dr. Beqir Ismailit gëzonte mbështetje institucionale.
Themelimi i rolit egjiptian në Ballkan
Shprehja "trashëgoi familjen shqiptare dhe familjen ballkanike" bart gjithashtu një domethënie simbolike për vetë Egjiptin, duke sugjeruar ekzistencën e urave historike dhe kulturore ndërmjet Egjiptit dhe Ballkanit, të përfaqësuara veçanërisht përmes Al-Az'harit.
Së dyti: Dimensionet diplomatike
Nga këndvështrimi i diplomacisë kulturore, ky tekst mund të shihet si një dokument diplomatik jozyrtar që konfirmon:
• Vazhdimësinë e marrëdhënieve egjiptiano-ballkanike.
• Partneritetin ndërmjet fesë dhe politikës.
• Rolin e fuqisë së butë egjiptiane përmes dijetarëve dhe institucioneve të saj fetare.
Analiza objektive dhe vlerësimi përfundimtar
Domethënia e tekstit në kontekstin e artikullit
Ky tekst përbën një plotësim të natyrshëm të dëshmisë që Prof. Dr. Beqir Ismaili ka dhënë për Dr. Ebu Lejlën. Së bashku, ato krijojnë një dyshe dëshmish të ndërsjella që forcojnë besueshmërinë e të dy personaliteteve dhe i ofrojnë lexuesit një pamje të plotë të marrëdhënies së tyre njerëzore dhe shkencore.
Vlerësimi kritik përfundimtar
Mund të thuhet se ky tekst, pavarësisht shkurtësisë së tij, përfaqëson një model të veçantë të letërsisë dëshmuese bashkëkohore, pasi bashkon:
• Saktësinë gjuhësore që pasqyron kulturën letrare të autorit.
• Thellësinë politike që e vendos çështjen e Kosovës në kontekstin e saj rajonal dhe ndërkombëtar.
• Dimensionin njerëzor që nxjerr në pah vlerat e sakrificës, besnikërisë dhe sinqeritetit.
• Mençurinë diplomatike në adresimin e disa audiencave njëkohësisht.
Nëse ky tekst është shkruar nga një mendimtar i përmasave të Dr. Muhamed Ebu Lejlës, ai përbën një shtesë të rëndësishme në trashëgiminë e tij intelektuale dhe morale. Ai dëshmon se nuk ishte një dijetar i izoluar në kullën e fildishtë, por një njeri që dinte të vlerësonte të tjerët, t'i lavdëronte kur e meritonin dhe ta kuptonte se suksesi i vërtetë arrihet vetëm përmes bashkimit të përpjekjeve dhe plotësimit të roleve.
Ky tekst përfaqëson një dëshmi të ndërsjellë që pasqyron thellësinë e marrëdhënies ndërmjet dy profesorëve të nderuar dhe nxjerr në pah dimensionet e shumta të personalitetit të Dr. Beqir Ismailit nga këndvështrimi i Dr. Muhamed Ebu Lejlës. Në të janë shfaqur qartë:
• Njohja e rolit intelektual dhe shkencor të Dr. Beqir Ismailit.
• Theksimi i trashëgimisë së tij shqiptare dhe ballkanike, si dhe i rolit të tij në përfaqësimin e çështjes së Kosovës.
• Dokumentimi i pozitës së tij në qarqet akademike dhe politike egjiptiane.
• Vlerësimi i sakrificës dhe përkushtimit të tij.
Ky shkëmbim dëshmish i jep gjithë artikullit një besueshmëri edhe më të madhe dhe i ofron lexuesit një tablo të balancuar për dy personalitete që i bashkoi dashuria për dijen dhe Islamin, i bashkoi përkushtimi ndaj çështjeve të umetit dhe i përjetësoi në historinë e kontributit njerëzor.
Poezia e Besnikërisë dhe Mirënjohjes
Dr. Muhamed Ebu Lejla në kujtesën dhe ndërgjegjen e Kosovës
"Nga Kosova në Egjipt"
- Një përshëndetje për një dijetar që e mbajti çështjen e Kosovës në zemrën e tij
Nga Prof. Dr. Beqir Ismaili
O Egjipt,
a e di se në brigjet e Nilit tënd të ndritur
kishim një vëlla
që ecte në gjurmët e dijetarëve dhe profetëve?
Një burrë që, kur fliste,
hapeshin dyert e dijes
në mendje dhe në zemra,
dhe kur fliste për çështjet e umetit,
zgjonte ndërgjegjen
me të vërtetën dhe dinjitetin.
Nga Al-Az'hari i bekuar erdhi si mësues,
duke u dhënë të eturve
nga burimet e diturisë dhe pastërtisë.
Për popujt e Ballkanit
u bë zë i miqësisë,
urë lidhëse
ndërmjet tokës dhe qiellit.
Sa herë vizitoi Kosovën
me zemër besimtari,
duke parë plagët e popullit tonë
nën stuhitë e kohës.
E mbarti çështjen e saj
në konferenca e tubime,
duke kërkuar të drejtën,
drejtësinë dhe besnikërinë.
Nuk i shihte kufijtë
si pengesë mes popujve,
por besonte se umeti ynë
është një trup i vetëm,
ku dhimbja e njërit
ndjehet nga të gjithë.
O Ebu Lejla,
ende rrjedh kujtimi yt
në zemrat tona,
dhe fjalët dëshmojnë
se jetove për misionin,
me sinqeritet e përkushtim.
Le pas në Egjipt
një histori të ndritur,
dhe në Kosovë
një respekt e mirënjohje të pashuar.
Pusho i qetë,
sepse dija mbetet,
dhe e mira nuk humbet kurrë.
Njerëzit e sinqertë,
edhe kur largohen me trup,
mbeten drita
për brezat që vijnë.
Paqja qoftë mbi ty
nga Kosova gjithmonë,
nga minaret dhe kodrat e saj të gjelbra.
Dhe paqja e një populli
të cilit ia mbajte hallin
në heshtje e në zë,
në lutje dhe në vepra.
Poezia "Nga Kosova në Egjipt"
Studim letrar-kritik mbi domethëniet e saj intelektuale, kulturore dhe qytetëruese
Hyrje
Poezitë e elegjisë dhe të nderimit konsiderohen ndër gjinitë më të larta poetike në letërsinë arabe, sepse ato nuk kufizohen vetëm në shprehjen e pikëllimit ose të besnikërisë, por shndërrohen në dokumente letrare që ruajnë jetën e personaliteteve me ndikim dhe përjetësojnë gjurmët e tyre në kujtesën kolektive. Në këtë kontekst përfshihet edhe poezia "Nga Kosova në Egjipt"; ajo nuk është thjesht një elegji kushtuar Prof. Dr. Muhamed Muhamed Ebu Lejlës (Allahu e mëshiroftë), por një dëshmi emocionale dhe intelektuale që regjistron një pjesë të marrëdhënieve shkencore dhe njerëzore që e lidhën atë me Prof. Dr. Beqir Ismailin nga Kosova. Njëkohësisht, ajo mishëron thellësinë e lidhjeve kulturore dhe qytetëruese ndërmjet Egjiptit dhe Kosovës.
Kjo poezi fiton rëndësi të veçantë sepse buron nga një përvojë reale e jetuar nga poeti dhe trajton një figurë shkencore që pati një prani të rëndësishme në fushat e mendimit, thirrjes islame, dialogut qytetërues dhe mbrojtjes së çështjeve të umetit, ndër të cilat spikat çështja e Kosovës.
Së pari: Struktura artistike e poezisë
Poezia i përket traditës klasike të poezisë arabe me vargje të rregullta, e cila mbështetet në ritmin muzikor dhe rimën e njëjtë, gjë që i jep asaj një karakter solemn dhe festiv në përputhje me temën e nderimit dhe të përkujtimit.
Poeti ka përdorur një gjuhë të qartë dhe të pastër, larg paqartësisë dhe ndërlikimit, duke zgjedhur me kujdes fjalët që pasqyrojnë personalitetin e figurës së nderuar dhe pozitën e tij shkencore e fetare.
Struktura poetike mbështetet në tri shtylla kryesore:
1. Paraqitja e personalitetit të Dr. Ebu Lejlës dhe pozitës së tij shkencore.
2. Vënia në pah e mbështetjes së tij për çështjen e Kosovës dhe rolit të tij qytetërues.
3. Përjetësimi i kujtimit të tij dhe lutja për të pas vdekjes.
Ky zhvillim gradual i jep poezisë një unitet tematik të qëndrueshëm dhe e afron atë me një biografi poetike të shkurtër.
Së dyti: Figuracioni letrar dhe domethëniet artistike
Poezia përdor një numër figurash stilistike që kontribuojnë në ndërtimin e kuptimit dhe në thellimin e ndikimit emocional.
1. Figura e urës qytetëruese
Në vargjet:
"U bë për popujt e Ballkanit zë i dashurisë
dhe ura lidhëse ndërmjet tokës dhe qiellit."
Dr. Ebu Lejla shndërrohet në një simbol qytetërues që bashkon popujt dhe kulturat. Ai nuk mbetet thjesht profesor universitar, por bëhet një urë dijesh dhe humanizmi ndërmjet Lindjes Arabe dhe Ballkanit.
2. Figura e misionit të përjetshëm
Në vargun:
"Jetove misionin me sinqeritet të plotë."
Figura e nderuar kalon nga një individ i zakonshëm në një mision dhe vlerë të vazhdueshme, duke mbartur një dimension të thellë etik dhe shpirtëror.
3. Figura e përjetësisë së dijes
Në vargun:
"Pusho i qetë, sepse dija mbetet pas nesh."
Poeti shfrytëzon idenë e pavdekësisë simbolike të dijetarëve, pasi ndikimi i tyre në mendim dhe kulturë vazhdon edhe pas largimit fizik nga kjo botë.
Së treti: Dimensioni njerëzor në poezi
Një nga veçoritë më të rëndësishme të poezisë është se ajo nuk e paraqet Dr. Ebu Lejlën vetëm si figurë akademike, por si një njeri që mbante mbi supe hallet dhe shqetësimet e të tjerëve.
Ai paraqitet si:
• Vëlla i umetit.
• Mbrojtës i të shtypurve.
• Mbështetës i çështjes së Kosovës.
• Bartës i mesazhit të dialogut dhe komunikimit.
Ky dimension njerëzor i jep poezisë sinqeritet emocional dhe e ngre atë përtej kufijve të komplimenteve tradicionale, duke e shndërruar në një akt të vërtetë besnikërie.
Së katërti: Dimensioni intelektual dhe kulturor
Poezia zbulon një vizion intelektual sipas të cilit dija e vërtetë nuk ndahet nga përgjegjësia morale.
Dr. Ebu Lejla paraqitet si:
• Dijetar i Al-Az'harit.
• Mendimtar me horizont të hapur.
• Thirrës i dialogut qytetërues.
• Mbrojtës i çështjeve të myslimanëve.
Kështu, poezia shndërrohet në një mbrojtje të tërthortë të modelit të dijetarit enciklopedik që bashkon dijen me veprimin.
Po ashtu, ajo thekson se kultura islame është e aftë të ndërtojë ura komunikimi ndërmjet popujve të ndryshëm dhe se Egjipti e Kosova ndajnë një hapësirë të përbashkët qytetëruese dhe shpirtërore.
Së pesti: Dimensioni fetar dhe thirrës
Dimensioni fetar është i pranishëm fuqishëm në tekst përmes referencave ndaj:
• Al-Az'harit të Shenjtë.
• Kur'anit Famëlartë.
• Unitetit të umetit islam.
• Lutjes dhe mëshirës hyjnore.
Feja nuk paraqitet këtu si ligjërim moralizues, por si një kornizë etike dhe njerëzore që rregullon marrëdhënien e njeriut me dijen dhe shoqërinë.
Prandaj, poezia paraqet figurën e dijetarit-thirrës që bashkon dijen, tolerancën dhe hapjen ndaj tjetrit.
Së gjashti: Dimensioni historik dhe qytetërues
Poezia dokumenton një etapë të rëndësishme të marrëdhënieve kulturore ndërmjet Egjiptit dhe Kosovës.
Ajo regjistron:
• Interesimin e dijetarëve egjiptianë për çështjen e Kosovës.
• Komunikimin shkencor ndërmjet Al-Az'harit dhe Ballkanit.
• Rolin e elitave intelektuale në afrimin e popujve.
Nga kjo perspektivë, poezia bëhet një dokument letrar me vlerë historike që tejkalon kufijtë e elegjisë personale.
Së shtati: Dimensioni politik dhe diplomatik
Poezia nuk e trajton politikën në mënyrë të drejtpërdrejtë, por mbart domethënie të qarta politike dhe diplomatike.
Lavdërimi i mbështetjes së Dr. Ebu Lejlës për Kosovën pasqyron:
• Solidaritetin njerëzor me popujt e shtypur.
• Besimin në të drejtat e popujve për liri dhe dinjitet.
• Rolin e diplomacisë kulturore në forcimin e marrëdhënieve ndërkombëtare.
Ajo gjithashtu pohon se dijetarët dhe mendimtarët mund të luajnë role diplomatike me ndikim, jo më pak të rëndësishme se ato zyrtare.
Së teti: Ndikimi i Dr. Muhamed Ebu Lejlës në fusha të ndryshme të jetës
1. Ndikimi intelektual
Ai kontribuoi në forcimin e mendimit islam të moderuar dhe dialogut racional ndërmjet kulturave dhe feve, duke ofruar modelin e intelektualit mysliman të hapur ndaj botës.
2. Ndikimi letrar
Ai bashkoi mendimin dhe letërsinë, kontribuoi në pasurimin e shkrimit bashkëkohor islam dhe u dallua për talentin e tij poetik e kulturor.
3. Ndikimi poetik
Ai përfaqësoi modelin e dijetarit që e përdor ndjeshmërinë letrare në shërbim të misionit intelektual dhe fetar, duke e bërë poezinë mjet të shprehjes qytetëruese.
4. Ndikimi kulturor
Ai forcoi komunikimin kulturor ndërmjet Egjiptit dhe botës islame dhe kontribuoi në ndërtimin e urave të dijes ndërmjet Lindjes dhe Perëndimit.
5. Ndikimi fetar
Ia kushtoi përpjekjet e tij shërbimit të thirrjes islame dhe korrigjimit të imazhit të Islamit në botë, duke lidhur autenticitetin me hapjen qytetëruese.
6. Ndikimi shkencor
Ai edukoi breza studiuesish, mbikëqyri dhjetëra disertacione universitare dhe kontribuoi në zhvillimin e studimeve islame në gjuhën angleze.
7. Ndikimi historik
Emri i tij lidhet me një etapë të rëndësishme të pranisë globale të Al-Az'harit dhe me mbrojtjen e çështjeve të myslimanëve në Bosnje, Kosovë dhe Palestinë.
8. Ndikimi politik
Ai mbështeti kauzat e drejta nga një këndvështrim etik dhe human dhe kontribuoi në formimin e vetëdijes intelektuale rreth çështjeve të umetit.
9. Ndikimi diplomatik
Ai përfaqësoi një model të diplomacisë kulturore dhe fetare dhe ishte ambasador i dialogut dhe mirëkuptimit ndërmjet popujve dhe kulturave.
Poezia "Nga Kosova në Egjipt" zbulon më shumë sesa një marrëdhënie miqësie apo bashkëpunimi shkencor ndërmjet Prof. Dr. Beqir Ismailit dhe Prof. Dr. Muhamed Ebu Lejlës; ajo mishëron një model të komunikimit qytetërues ndërmjet dy popujve dhe dy kulturave, si dhe përjetëson jetën e një dijetari që bashkoi dijen, letërsinë, thirrjen fetare dhe veprimtarinë humanitare.
Poeti ka arritur me sukses ta shndërrojë përvojën personale në një tekst me dimensione të gjera intelektuale, kulturore dhe historike, duke e bërë poezinë një dëshmi letrare të një periudhe bashkëpunimi shkencor dhe diplomatik ndërmjet Egjiptit dhe Kosovës, si dhe një akt besnikërie ndaj një njeriu që la gjurmë të pashlyeshme në mendimin islam bashkëkohor. Kujtimi i tij do të mbetet i gjallë në zemrat e nxënësve, miqve dhe admiruesve të tij, si dhe në historinë e kontributit shkencor dhe qytetërues të umetit islam.
Përfundimi i artikullit
Jeta dhe veprimtaria e Prof. Dr. Muhamed Muhamed Ebu Lejlës, Allahu e mëshiroftë, zbulojnë modelin unik të dijetarit enciklopedik, i cili bashkoi dijen e lartë akademike me misionin fisnik njerëzor. Ai ishte profesor universitar, mendimtar i ndritur, thirrës i urtë në Islam, letrar dhe poet, si dhe ambasador i dialogut ndërmjet qytetërimeve dhe kulturave.
Ndikimi i tij nuk u kufizua vetëm në fushën e arsimit dhe të kërkimit shkencor, por u shtri edhe në shërbim të çështjeve të umetit islam dhe në mbrojtje të të drejtave të popujve të shtypur. Në krye të këtyre çështjeve qëndronte Kosova, të cilën ai e konsideronte një kauzë të drejtësisë, dinjitetit dhe të drejtës njerëzore. Përmes pranisë së tij intelektuale, shkencore dhe diplomatike, ai kontribuoi në njohjen ndërkombëtare të kësaj çështjeje dhe në forcimin e lidhjeve të vëllazërisë dhe bashkëpunimit ndërmjet popullit egjiptian dhe atij kosovar.
Po ashtu, marrëdhënia shkencore dhe njerëzore që e lidhi me Prof. Dr. Beqir Ismailin nga Kosova përfaqëson një shembull të ndritur të komunikimit qytetërues ndërmjet dijetarëve dhe intelektualëve, si dhe një mishërim praktik të rolit që mendimi dhe kultura mund të luajnë në afrimin e popujve dhe në forcimin e vlerave të dialogut dhe mirëkuptimit.
Nëse personalitetet e mëdha maten me gjurmët që lënë pas largimit të tyre nga kjo botë, atëherë Dr. Muhamed Ebu Lejla ka lënë një trashëgimi të qëndrueshme shkencore, kulturore dhe fetare, e cila pasqyrohet në veprat e tij, studimet e tij, nxënësit e tij dhe qëndrimet e tij fisnike njerëzore. Emri i tij do të mbetet i pranishëm në kujtesën e Egjiptit dhe të Kosovës njëkohësisht, si një prej dijetarëve që e bënë dijen mision, dialogun metodë dhe shërbimin ndaj njeriut një qëllim të lartë.
Allahu e mëshiroftë Prof. Dr. Muhamed Muhamed Ebu Lejlën dhe e shpërbleftë me shpërblimin më të mirë për atë që i dha Islamit, dijes dhe njerëzimit, si dhe për gjurmët e mira që la në zemrat e nxënësve, miqve dhe dashamirësve të tij, si dhe në historinë e marrëdhënieve kulturore dhe intelektuale ndërmjet Egjiptit dhe Kosovës.
